دكتر محمد مهدي گرجيان
130
قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي )
( ومن يتوكل على الله فهو حسبه ان الله بالغ امره قد جعل الله لكل شئ قدرا ) ( 1 ) يعنى : ( آن كس كه در راه حق به خدا اعتماد كند ، خداوند أو را بس است ، خدا فرمان وحكم خود را به نتيجة مى رساند ، خداوند براي هر چيزى ، قدر واندازه وحدى قرار داده است ) . در اين آية كريمه با اينكه با جمله : ( قد جعل الله لكل شئ قدرا ) به نظام عالم واينكه هيچ چيز به گزاف صورت نمى گيرد ، وهر چيز در مرتبه خود قرار دارد ، تصريح شده ، يعنى نظام أسباب ومسببات ، به رسميت شناخته شده است ، در عين حال مى فرمايد : خداوند ، فرمان خود را به نتيجة مى رساند ، يعنى آنجا كه پاى روابط معنوي وتأييدات غيبى به ميان مى آيد ، جريان ديگرى پيش مى آيد وعلل وأسباب ظاهري بي اثر مى گردند . خلاصه اينكه : آنچه گفته شد كه جهان آفرينش بر أساس نظام سببي ومسببى وعلى ومعلولي استوار است وتا حادثه اى از ناحية علل وأسباب پيشين ، ضرورت پيدا نكند ، وجود پيدا نمى كند : ( الشئ مالم يجب لم يوجد ) اين علل وأسباب ، منحصر به أمور مادي نيستند ، چه بسا ممكن است عواملي معنوي در پيدايش آن حادثه مؤثر باشند ، زيرا در جهان بيني الهى بر خلاف جهان بيني مادي ، تار وپودهايى كه براي آفرينش به كار گرفته شده ، نه تنها منحصر به أمور مادي نيستند ، بلكه از آن بيشتر وپيچيده تر است . از نظر يك فرد الهى ، همانطور كه خورشيد موجب تبخير وبهار ، علت تلطيف ، وتابستان ، عامل رسيدن ميوه هاست ، ايمان وپرهيز گارى نيز مايه فراوانى نعمت ، توبه وصدقه ودعا ، موجب دفع بلا ونقمت ، وظلم وتجاوز وگناه نيز عامل سقوط وبدبختى ، احسان به والدين ومستمندان ودستگيرى از درماندگان وكمك
--> ( 1 ) - سوره طلاق آية 2 .